حصیر بافی درایران
هنر حصيربافي يكي از هنرهايي است كه قدمت چند هزار ساله دارد، اين كه محل پيدايش اين هنر كدام شهر يا كشور است، اطلاع دقيقي در دست نيست. البته باستان شناسان آثار حك شده حصير را روي تكه هاي گچ مربوط به ۶ هزار سال قبل پيدا كرده اند. قديمي ترين نمونه حصير ايران مربوط به منطقه شهداد واقع در استان كرمان است و مهمترين كشورهاي توليدكننده اين هنر دستي را مي توان برمه، هنگ كنگ، هند و اندونزي دانست.
ژيلااحمد اميرآقايي، كارشناس صنايع دستي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري استان مازندران در اين خصوص گفت: حصيربافي كه شامل بامبوبافي و مرواربافي مي شود، يكي از حرفه هاي بسيار كهن و قديمي است و انواع محصولاتي را كه با استفاده از الياف، ساقه و شاخه هاي گياهان مختلف بافته مي شود را شامل مي شود و اغلب اين هنر در مناطق شمالي و جنوبي كشور كه دسترسي به ساقه برنج، گندم، درخت خرما، تركه هاي درخت بادام، انار، بيد و مروار وجود داشته به چشم مي خورد كه به همراه پوستشان بافته مي شد.
حصيربافي به عنوان يكي از هنرها و صنايع دستي خانگي سال هاست كه در بعضي از روستاهاي استان مازندران رواج داشته و دارد. در بافت حصير دو نوع گياه خودرو به نام هاي واش و گاله استفاده مي شود، روستائيان اين دو نوع گياه را در فصل تابستان مي چينند يعني اواخر تير ماه و اوايل مرداد ماه از درون باتلاق ها، تالاب ها و يا آب بندان ها هنگامي كه آب آن كم مي شود و به مدت ۲ تا ۳ روز آن را در معرض آفتاب قرار مي دهند تا به خوبي خشك و يكرنگ شوند. ساختار ني ها به گونه اي است كه پس از خشك شدن ترد و شكننده نمي شوند، بعد از خشك شدن ساقه ها را به دسته هاي مختلف بسته و در دكان هاي سرپوشيده و خشك نگه مي دارند.
مهمترين گونه حصير بافته شده در گويش محلي مازندراني كوب (زيرانداز حصيري) ناميده مي شود كه از گياه (واش)، عنوان پود و گياه (گاله) به عنوان تار بافته مي شود. استفاده از كوب در استان مازندران بسيار رايج بوده است.به طوري كه در شهرهاي استان نيز به عنوان زيرانداز از آن استفاده مي شد، به خصوص در آشپزخانه ها، اين مفرش به عنوان جلوگيري كننده از نفوذ رطوبت در تابستان سرد و زمستان گرم بوده است و حتي اين زيرانداز را در زير فرش ها در منازل پهن مي كردند. در پلاژهاي كرايه اي در ساحل درياي خزر نيز از اين پوشش استفاده مي شد كه اكنون با رواج يافتن موكت اين هنر دستي منسوخ و به فراموشي سپرده شده است.
زنبيل، سبدهاي دست ساز زنان روستايي نوع ديگري از بافته هاي حصيري است كه براي حمل وسايل قابل فروش به بازارهاي روز از آن استفاده مي شود، به گونه اي كه هم اكنون نيز در بازارهاي روز استان مي توان آن را ديد.
تقريباً تمام ابزار كار در حصيربافي از جنس چوب است و از چهار قسمت چهار پر شامل دو قطعه چوب به طول حدود ۳۵ و قطر ۵ سانتي متر براي تاباندن و ريس كردن گاله ها، ۴ عدد چوب به طول ۳۰ سانتي متر و به قطر ۵ سانتي متر كه به عنوان پايه هاي دار و به زبان محلي (چنگوم) به كار مي رود، طناب براي نگاه داشتن دار و ايجاد گره كناره، در پايان بافت گالي وسيله اي چوبي براي كوبيدن و ضربه زدن روي پود تشكيل شده است. در آخر كنده چوبي است كه زير تار به عنوان نگه دارنده و داس براي بريدن گاله ها و واش ها در آب بندان ها استفاده مي شود.
براي بافت كوب، دار را بر روي زمين سوار مي كنند و مانند گليم چله كشي شده و بافته مي شود. نوع ديگر حصير با استفاده از رشته هاي نتابيده گياه گاله بافته مي شود كه انواع آن كلاه، زنبيل و سفره است و در حال حاضر نيز رايج است.هنر داربافي در لغت نامه دهخدا «سرخ بيد» كه از آن سبد مي بافند معني شده است، براي هر داربافي از شاخه هاي نازك بعضي از گونه هاي درختان بيد، ارغوان، به و بادام استفاده مي كنند، ولي معمولاً استفاده از تركه هاي درخت بيد رايج تر است.بامبو يا ني خيزران، گياهي است كه به صورت خودرو در بعضي از نقاط غرب و جنوب استان مازندران مي رويد. ميزان اين ني بسيار كم و محدود است كه از آن در تهيه انواع سبد، زنبيل، آباژور و مبلمان استفاده مي شود.
با توجه به اين كه هنر حصيربافي از پيشينه اي كهن در كشورمان برخوردار است و ايران يكي از ۱۶ كشور توليدكننده لوازم حصيري در جهان است، با اطلاع رساني صحيح، آموزش، بازاريابي، تبليغ مناسب و برنامه ريزي شده و حمايت از توليدكنندگان آن مي توان موجب رونق دوباره اين هنر دستي شد.
ژيلااحمد اميرآقايي، كارشناس صنايع دستي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري استان مازندران در اين خصوص گفت: حصيربافي كه شامل بامبوبافي و مرواربافي مي شود، يكي از حرفه هاي بسيار كهن و قديمي است و انواع محصولاتي را كه با استفاده از الياف، ساقه و شاخه هاي گياهان مختلف بافته مي شود را شامل مي شود و اغلب اين هنر در مناطق شمالي و جنوبي كشور كه دسترسي به ساقه برنج، گندم، درخت خرما، تركه هاي درخت بادام، انار، بيد و مروار وجود داشته به چشم مي خورد كه به همراه پوستشان بافته مي شد.
حصيربافي به عنوان يكي از هنرها و صنايع دستي خانگي سال هاست كه در بعضي از روستاهاي استان مازندران رواج داشته و دارد. در بافت حصير دو نوع گياه خودرو به نام هاي واش و گاله استفاده مي شود، روستائيان اين دو نوع گياه را در فصل تابستان مي چينند يعني اواخر تير ماه و اوايل مرداد ماه از درون باتلاق ها، تالاب ها و يا آب بندان ها هنگامي كه آب آن كم مي شود و به مدت ۲ تا ۳ روز آن را در معرض آفتاب قرار مي دهند تا به خوبي خشك و يكرنگ شوند. ساختار ني ها به گونه اي است كه پس از خشك شدن ترد و شكننده نمي شوند، بعد از خشك شدن ساقه ها را به دسته هاي مختلف بسته و در دكان هاي سرپوشيده و خشك نگه مي دارند.
مهمترين گونه حصير بافته شده در گويش محلي مازندراني كوب (زيرانداز حصيري) ناميده مي شود كه از گياه (واش)، عنوان پود و گياه (گاله) به عنوان تار بافته مي شود. استفاده از كوب در استان مازندران بسيار رايج بوده است.به طوري كه در شهرهاي استان نيز به عنوان زيرانداز از آن استفاده مي شد، به خصوص در آشپزخانه ها، اين مفرش به عنوان جلوگيري كننده از نفوذ رطوبت در تابستان سرد و زمستان گرم بوده است و حتي اين زيرانداز را در زير فرش ها در منازل پهن مي كردند. در پلاژهاي كرايه اي در ساحل درياي خزر نيز از اين پوشش استفاده مي شد كه اكنون با رواج يافتن موكت اين هنر دستي منسوخ و به فراموشي سپرده شده است.
زنبيل، سبدهاي دست ساز زنان روستايي نوع ديگري از بافته هاي حصيري است كه براي حمل وسايل قابل فروش به بازارهاي روز از آن استفاده مي شود، به گونه اي كه هم اكنون نيز در بازارهاي روز استان مي توان آن را ديد.
تقريباً تمام ابزار كار در حصيربافي از جنس چوب است و از چهار قسمت چهار پر شامل دو قطعه چوب به طول حدود ۳۵ و قطر ۵ سانتي متر براي تاباندن و ريس كردن گاله ها، ۴ عدد چوب به طول ۳۰ سانتي متر و به قطر ۵ سانتي متر كه به عنوان پايه هاي دار و به زبان محلي (چنگوم) به كار مي رود، طناب براي نگاه داشتن دار و ايجاد گره كناره، در پايان بافت گالي وسيله اي چوبي براي كوبيدن و ضربه زدن روي پود تشكيل شده است. در آخر كنده چوبي است كه زير تار به عنوان نگه دارنده و داس براي بريدن گاله ها و واش ها در آب بندان ها استفاده مي شود.
براي بافت كوب، دار را بر روي زمين سوار مي كنند و مانند گليم چله كشي شده و بافته مي شود. نوع ديگر حصير با استفاده از رشته هاي نتابيده گياه گاله بافته مي شود كه انواع آن كلاه، زنبيل و سفره است و در حال حاضر نيز رايج است.هنر داربافي در لغت نامه دهخدا «سرخ بيد» كه از آن سبد مي بافند معني شده است، براي هر داربافي از شاخه هاي نازك بعضي از گونه هاي درختان بيد، ارغوان، به و بادام استفاده مي كنند، ولي معمولاً استفاده از تركه هاي درخت بيد رايج تر است.بامبو يا ني خيزران، گياهي است كه به صورت خودرو در بعضي از نقاط غرب و جنوب استان مازندران مي رويد. ميزان اين ني بسيار كم و محدود است كه از آن در تهيه انواع سبد، زنبيل، آباژور و مبلمان استفاده مي شود.
با توجه به اين كه هنر حصيربافي از پيشينه اي كهن در كشورمان برخوردار است و ايران يكي از ۱۶ كشور توليدكننده لوازم حصيري در جهان است، با اطلاع رساني صحيح، آموزش، بازاريابي، تبليغ مناسب و برنامه ريزي شده و حمايت از توليدكنندگان آن مي توان موجب رونق دوباره اين هنر دستي شد.
+ نوشته شده در یکشنبه ۱۳۸۶/۰۸/۰۶ ساعت ۲:۵۸ ب.ظ توسط گیو تنگه
|