در ميان انواع متعدد صنايع دستي كشور، كه شهرنشينان كم و بيش آن‌ها را مي‌شناسند، يك محصول به نام "چيغ" است كه چادرنشين هاي كرد ايران براي دور سياه چادرها، با نخ و ني و پشم مي‌بافند با وجود قدمت توليد و كاربردهاي متعددش، هنوز چنانكه بايد و شايد شناسانده نشده است.

"حميد بختياري" كارشناس صنايع‌ذستي ايلام با بيان اين مطلب به ميراث آريا (chtn) گفت: آشنايي با رشته چيغ‌بافي ضمن برطرف ساختن برخي از نيازهاي مصرفي ساكنان مناطق شهري، مي‌تواند عامل ايجاد اشتغال و در آمد براي زنان و دختران خانه‌دار محسوب شود و با افزودن به ميزان درآمد خانواده‌هاي روستايي و عشايري، از مهاجرت‌هاي دايمي پيشگيري كند.

بختياري گفت: چيغ كه عبارت از حصيري به پهناي تقريبي 150 سانتي‌متر است و روي آن نقش‌هاي متفاوتي به وسيله نخ‌هاي رنگارنگ پشمي ايجاد مي‌‌شود و توليد آن در جوامع عشاير‌نشين و حتي بسياري از نقاط روستايي مناطق مختلف كشور جريان دارد.

وي افزود: اين رشته نيز مانند ديگر رشته‌هاي صنايع‌ دستي در طول سده‌ها و سال‌هاي متمادي شكل گرفته و به ‌تكامل رسيده و با صراحت نمي‌توان تاريخي دقيق براي ابداع و پيدايي آن تعيين كرد، اما چون از نظر ساختار در گروه حصيربافي قرار مي‌گيرد، مي‌توان تصور كرد شاخه‌‌اي از هنر حصيربافي است كه برحسب ضرورت‌هاي مناطق توليد و به ‌پشتوانه ذوق توليد‌كنندگان، به تدريج از حصيربافي فاصله گرفته و به ‌صورت هنري مستقل درآمده است.

بختياري در خصوص تفاوت چيغ با حصير توضيح داد: در چيت از نقوش و طرح‌هاي مختلف استفاده مي‌شود، ولي جهت ساخت حصير از طرح و نقش استفاده نمي‌شود و به‌صورت خط ‌هاي عمودي است.

وي ادامه داد: بافت حصير بيشتر توسط مردان صورت ‌مي‌گيرد و به منظور خريد و فروش تهيه و توليد مي‌شود ولي چيغ توسط زنان بافته مي‌شود و علاوه بر آن ني‌هايي كه در چيغ به كار مي‌روند ضخيم و با دوام‌تر ولي در حصير باريك و نرم و كم دوام‌ترند.

اين مقام مسئول تصريح كرد: در حال حاضر 221 نفر (85/2 درصد از كل صنعتگران دستي) در ايلام به‌طور پراكنده به فن چيغ(چيت) بافي آشنايي داشته و فعاليت دارند.

بختياري با اشاره به مواد اوليه و ابزار چيت بافي گفت: ني، نخ و شيرازه مهم‌ترين ماده در ساخت چيت ني است كه ابتدا آن‌ها را در مجاورت نور خورشيد خشك كرده، سپس به دو نيم تقسيم مي‌كنند.

وي افزود: سپس نخ‌ها را از پشم گوسفند يا موي بز انتخاب مي‌كنند بعد از شستن و خشك كردن، آنها را رسيده و تاب مي‌دهند و سپس مورد استفاده قرار مي‌دهند.

بختياري با بيان اينكه شيرازه، سركش يا سرچك به‌صورت نواري باريك به اندازه طول چيت مي‌بافند و با نخ پشمي و سوزن به دو طرف آن به‌صورت طولي وصل مي‌كنند، يادآور شد: داربست يا دار (داركول) و سنگ‌هاي زاويه‌دار، وسايل و ابزار كار در زمينه فن چيت‌سازي هستند.

وي ادامه داد:دستگاه ابتدايي عمودي بر پا مي‌شود و از دو تير عمودي موازي كه انتخاي فوقاتي آن دو شاخه مي‌باشد و يك تير افقي كه روي آنها به‌صورت افقي در داخل دو شاخه رد مي‌كنند، سنگ‌هاي زاويه‌دار نيز براي ايجاد كشيدگي در تارها مورد استفاده قرار مي‌گيرند كه اگر به كار برده نشوند بافت چيت سست مي‌شود.

اين كارشناس گفت: معمولاً طول چيت 6 سانتيمتر و عرض آن بين 150 تا 120 سانتي‌متر است و چيغ در مناطقي كه از سياه چادر استفاده مي‌كنند كاربرد دارد، در ايران بيشتر نواحي كوهستاني ازجمله مناطق غرب(زاگرس‌نشين) ايلام، كرمانشاه، لرستان و... در بين عشاير استفاده مي‌شود.

وي يادآور شد: در زندگي عشايري خانواده‌هاي ثروتمند و داراي منزلت اجتماعي بالا سياه‌چادرهاي بزرگ و چيت‌هاي بزرگ دارند كه قسمت مهمان را از ساير جايگاه‌ها جدا مي‌كند و هر دو سال يك بار چيت جايگاه‌ مهمان عوض مي‌شود.

بختياري تصريح كرد: در عروسي‌ها از چيت رنگي استفاده مي‌شود، در ضمن در بين عشاير اصطلاحي به نام چيت‌جي(citeji) به كار برده مي‌شود كه مخصوص عروس و داماد است.

وي افزود: در مجموع چيت هم در منزلت خانواده عشاير، قدرت مانور احداث سياه چادر، تصرف مراتع، بهداشت خانواده عشايري و در مراسم‌ها نقش عمده‌اي دارد.

خاطر نشان مي‌شود؛ چيغ در اطراف چادرهاي عشايري، به صورت يك حصار نصب مي‌شود و بزرگ‌ترين خاصيتش اين است كه جلوي تابش مستقيم آفتاب به چادر را مي‌گيرد و اجازه نمي‌دهد گرماي آفتاب به داخل چادر نفوذ كند. همچنين در ساعاتي از روز و همچنين شب‌ها، وقتي لبه‌هاي چادر را بالا مي‌زنند تا هواي خنك به داخل بيايد، چيغ ضمن آن‌كه مانع ‌ديده شدن درون‌ چادر از ‌بيرون‌مي‌شود، هواي خنك را از لابه‌لاي خود عبور مي‌دهد و جلوي ورود گرد ‌و ‌غبار ‌‌ناشي‌از باد و عبور حيوانات را مي‌گيرد.