يكي از هنرهاي دستي سيستان و بلوچستان است كه اغلب خانواده‌ها و زنان بلوچ با ظرافت و توانايي هنري بالا آن را توليد مي‌كنند.

سفالگري همانند ديگر هنرهاي سيستان و بلوچستان رواج ديرينه در اين منطقه داشته بطوري كه نمونه‌هايي از آن مربوط به دوران مادها در برخي نواحي از جمله "دهانه غلامان" سيستان يافت شده است.

نمونه‌هاي ديگر رواج اين هنر در منطقه كشف سفالهايي مربوط به دو هزار سال پيش از ميلاد در روستاي "دامن" شهرستان ايرانشهر است كه اكنون برخي از از آنها در گنجينه‌هاي مختلف استان و كشور نگهداري مي‌شود.

در كلپورگان واقع در شهرستان سراوان بر خلاف ديگر مناطق رايج توليد سفال از جمله "لالجين" همدان و "كوزه‌كنان" آذربايجان، اين تنها زنان هستند كه با دستان ظريف و هنرمند خود سفال مي‌سازند و مردان هرگز اين كار را انجام نمي‌دهند.

توانايي و ذوق فراوان، اتكا به هنرهاي اصيل بومي و قدمت چندين هزار ساله، سفال كلپورگان را به شناسنامه فرهنگي منطقه سراوان و حتي بلوچستان مبدل كرده است.

بر اساس اعلام كارشناسان صنايع دستي، قدمت هنر سفال‌سازي در كلپورگان به سبب غيرلعاب بودن به چندين هزار سال پيش برمي‌گردد زيرا تاريخ رواج و ساخت سفالهاي لعاب دار در مناطق توليد اين صنعت دستي به بعد از سالهاي ‪۹۰۰‬ ميلادي برمي‌گردد.

بطور كلي در منطقه كلپورگان از ديرباز تاكنون يك كارگاه و ساختمان بزرگ آجري با قوسهاي زيبا در چند صد متر خارج از روستا وجود داشته كه زنان روستايي با دستان ترك خورده اما هنرمندشان در آن به توليد سفال مي‌پردازند مهمترين مواد در ساخت و توليد سفال كلپورگان شامل خاك رس، سنگ تيتك و كوره براي پخت و مهمتر از آن هنر دستان زنان بلوچ منطقه است.

در نزديكي روستاي كلپورگان ذخيره و معدن خاك رس با نام "مشكوتان" با دو نوع خاك ريز و درشت وجود دارد.

خاك خام اين منطقه به شكل "گل اخرا" است كه پس از پخته شدن به رنگ قرمز در مي‌آيد.

هنرمندان سفالگر منطقه خاك رس را به محل كارگاه كه دو حوض بتوني براي حل كردن، بهم زدن و خشك كردن دارد انتقال مي‌دهند.

زنان پس از تهيه گل رس، سنگ تيتك نوعي سنگ منگنز كه رنگ بدست آمده از آن قهوه‌اي بوده و همچنان پس از پخت در كوره ثابت مي‌ماند را از منطقه‌اي به نام "تپه آچار" در كهوران بخش زابلي سراوان تهيه مي‌كنند.

اين زنان هنرمند همچنين با استفاده از پودر سنگ تيتك با برگ پيش خرما كار طراحي نقوش كه بيشتر نقطه‌نقطه و يا سنتي بوده بر روي ظروف سفالي را انجام مي‌دهند.

پس از كار شكل‌دهي، سفالهاي توليد شده به مدت ‪ ۱۰‬روز در معرض تابش آفتاب قرار مي‌گيرند تا بطور كامل خشك شوند و سپس براي يكبار پختن در دورن كوره قرار مي‌گيرند.

كوره‌هاي سنتي در كلپورگان در داخل زمين حفر شده و به صورت گودالي گرد كه قطر دهانه آن يك متر و قطر قسمت پايين سه متر و عمق آن حدود ‪ ۲/۵‬متر است به مدت دو روز ساخته دست هنرمندان توانمند منطقه را در خود جاي مي‌دهد.

پس از اين كار در بين دو رديف وسط كوره با چوب آتش روشن مي‌كنند كه در تمام مدت روز روشن است و در شب خاموش مي‌شود.

در پايان روز دوم در كوره را محكم با كاه گل مي‌پوشانند پس از دو روز در را باز مي‌كنند و پس از اينكه كوره كامل سرد شد، ظروف را بيرون مي‌آورند.

اكنون نوبت آن است كه هنر زنان صبور و پر تلاش بلوچ همانند نگيني درخشان در زير آفتاب سوزان كوير مانند الماس خودنمايي كند.

در پايان ساخته اصيل دست و ذهن خلاق زنان كلپورگان آماده استفاده است و اين همان سفالهايي است كه اكنون در اغلب فروشگاههاي صنايع دستي سيستان و بلوچستان و ايران عرضه شده و به فروش مي‌رسد.

سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري استان در چند سال اخير به علت جايگاه اين صنعت در اقتصاد منطقه و قابليتهاي آن در ايجاد درآمد براي زنان و دختران روستايي منطقه به آن اهميت بيشتري داده و در زمينه تشويق روستاييان بلوچ به فعاليت بيشتر در رشته سفالگري، اقدام به فراهم كردن امكانات ساده اين هنر در روستاي كلپورگان شهرستان سراوان كرده است.

روستاي قديمي كلپورگان در جنوب شرقي سيستان و بلوچستان نزديكي مرز پاكستان و در ‪ ۳۹۰‬كيلومتري جنوب زاهدان قرار گرفته است.ك/‪۴‬